Hoàng Thị Minh Hồng: Người phụ nữ “không ngơi nghỉ” vì môi trường

Hoàng Thị Minh Hồng luôn biết cách tạo ra sự khác biệt. Chị có hẳn danh sách dài các giải thưởng đáng tự hào và CHANGE, tổ chức phi chính phủ về môi trường do chị sáng lập chỉ là một trong số đó. Trong buổi nói chuyện ngắn, chị đã có dịp chia sẻ về thử thách, khó khăn của những năm đầu hoạt động vì môi trường, vì sao chị sáng lập CHANGE và tại sao đại dịch COVID-19 có thể ngăn chặn tình trạng buôn bán động vật hoang dã bất hợp pháp tại Việt Nam. 

Đi tìm Đam mê 

“Muốn chọn đúng con đường bạn phải biết đích đến của mình ở đâu.” Ý niệm tưởng chừng quen thuộc này lại rất hiếm khi được áp dụng vào thực tế, Hoàng Thị Minh Hồng cũng không là ngoại lệ. Trong những năm đầu đại học, tình cảnh Châu Âu lúc bấy giờ khiến cô sinh viên Minh Hồng không khỏi lo nghĩ. “Liên Xô sụp đổ khiến tôi bắt đầu đặt câu hỏi về hệ thống xã hội chủ nghĩa mình dành công nghiên cứu bấy lâu.”

Chị vẫn nhớ như in những trăn trở và cả quyết định sáng suốt nhất trong hoàn cảnh bấy giờ: phải thích nghi. Chị chọn tiếng Anh làm chuyên ngành thứ hai bên cạnh văn bằng tiếng Nga ban đầu. Lúc ấy chị chỉ nghĩ khi tốt nghiệp sẽ đi dạy hoặc trở thành dịch giả.

Những năm 90 là khoảng thời gian đáng nhớ với nhiều người bởi Việt Nam bước sang giai đoạn đổi mới, đón làn sóng đầu tư của các các doanh nghiệp nước ngoài. Cô sinh viên mới tốt nghiệp Minh Hồng được nhận vào bộ phận Marketing cho một tờ báo kinh tế có trụ sở tại Hà Nội. Làm việc trong môi trường quốc tế cho chị Hồng cơ hội tiếp xúc với nhiều người, thay đổi thế giới quan của chị và thôi thúc chị làm điều gì đó khác biệt. 

Qua một người bạn chị biết thông tin về chuyến thám hiểm Nam Cực dành cho thanh niên toàn cầu mùa hè năm 1997. Chuyến đi kéo dài sáu tuần do Robert Swan, nhà thám hiểm vùng cực nổi tiếng tổ chức với mục tiêu giúp giới trẻ tận mắt chứng kiến các vấn đề phức tạp của khí hậu và tác động của rác thải lên Trái Đất. Vượt qua nhiều vòng lựa chọn và huấn luyện, chị và các thành viên của nhóm thám hiểm đã có hơn 16 ngày trải nghiệm “sống trên băng”. 

Đến bây giờ chị vẫn thấy mình may mắn: “Lúc ấy khái niệm môi trường của tôi chỉ là con số không. Bảo vệ môi trường chỉ đơn giản là không xả rác. Lỗ thủng tầng Ozone thì mới chỉ nghe nói đến. Chuyến đi đã thay đổi cuộc đời tôi rất nhiều. Đôi khi tôi nghĩ nếu cuộc thi diễn ra trong thời đại Internet bùng nổ như bây giờ chắc mình không có cơ hội được chọn.”

Mọi người đặt cho chị cái tên “Hồng Nam Cực” bởi chị là người Việt Nam đầu tiên đặt chân đến vùng cực xa xôi này. Chuyến đi khiến chị không ngừng trăn trở về những người đã gặp và những điều đã học. Ảnh chụp chị với ông Robert Swan, trưởng đoàn thám hiểm và người sáng lập 2041 – Tổ chức bảo vệ Nam Cực – một trong những vùng hoang dã cuối cùng của thế giới.

Nhóm thám hiểm gồm 35 thành viên đến từ 25 quốc gia với nền tảng, xuất thân khác nhau. Chuyến đi đã “mở mắt” cho các thành viên về tình trạng biến đổi khí hậu, các mối đe dọa với môi trường, phát triển kỹ năng lãnh đạo bằng cách đối mặt với thách thức và cùng hợp tác để vượt qua nghịch cảnh.

Chị Hồng trở thành người Việt Nam đầu tiên đặt chân lên cực Nam. “Tôi vốn sẵn máu “liều”, thích phiêu lưu và không ngại rủi ro. Trải nghiệm này giúp tôi gặp được nhiều người tuyệt vời, họ có những quan điểm rất khác nhau nhưng tất cả đều truyền cảm hứng để tôi tìm kiếm và theo đuổi đam mê.” Sau chuyến đi ấy chị nhận ra đam mê của mình với con người, khả năng lãnh đạo và sứ mệnh bảo vệ Trái Đất.

Từng bước gầy dựng 

Về Việt Nam chị trở nên nổi tiếng. Các phương tiện truyền thông và các trường đại học liên tục đưa tin về chị, chia sẻ câu chuyện của chị với mọi người. Sau nhiều tháng liên tục tham gia phỏng vấn và các buổi nói chuyện, chị rơi vào trạng thái kiệt sức và không biết phải làm gì tiếp theo. Điều thôi thúc chị nhất lúc bấy giờ là tham gia một tổ chức phi lợi nhuận – với chị đây là cách hay nhất để thay đổi nhận thức và hành vi của con người.  

Chị năng nổ tham gia các sự kiện và nhận thức rõ vai trò quan trọng của mình trong việc giúp phụ nữ trẻ Việt Nam tự tin hơn. Dù thừa nhận sự phân biệt đối xử với phụ nữ “vẫn hiện hữu”, chị chưa bao giờ xem đó là rào cản.

Chị từ bỏ công việc Marketing dù chưa tìm được công việc mới thực sự đam mê. “Việt Nam thời ấy có rất ít các tổ chức phi chính phủ, chứ đừng nói gì đến các tổ chức về môi trường”, chị Hồng nhớ lại. Vốn không phải người ngồi chờ cơ hội, chị dành nhiều năm liền tích cực gây quỹ, nâng cao nhận thức cho các chiến dịch môi trường và các sự kiện làm sạch của giới trẻ. Nhưng chỉ được một thời gian tiền để dành của chị cạn dần. 

Bắt đầu công việc mới chưa lâu, chị gần như không tin vào mắt mình khi đọc được mẩu đăng tuyển Giám đốc tiếp thị và truyền thông tại Hà Nội của WWF. Thời gian làm việc ở WWF là lúc chị thực sự “học về các vấn đề môi trường và trở thành nhà hoạt động môi trường nghiêm túc”. Đây cũng là thời điểm chị chuyển hướng nghiên cứu sâu về đa dạng sinh học và động vật hoang dã. 

Nguyễn Đào Ngọc Vân, Quản lý dự án và Cố vấn chính sách tại WWF Việt Nam, từng có thời gian làm việc với chị Hồng trong một chiến dịch nâng cao nhận thức và giảm nạn tiêu thụ động vật hoang dã bất hợp pháp. Trong khuôn khổ bốn năm của chương trình, họ đã thực hiện không ít sự kiện và tài liệu sáng tạo – từ các hoạt động tuyên truyền, tổ chức giải chạy xuyên Việt đến tiệc gây quỹ cho chiến dịch. Một trong những điều Vân vẫn còn nhớ là “tinh thần sẵn sàng đối đầu với thử thách” của chị Hồng. Theo Vân, sự nhiệt tình và máu lửa của chị Hồng “luôn là nguồn cảm hứng cho cả đội vượt qua những thời khắc khó khăn nhất.”

Một trong những kỷ niệm đáng nhớ nhất ở WWF của cả hai là bài học xin kiểm duyệt. Vân nhớ lại: “Chúng tôi phạm sai lầm nghiêm trọng khi đinh ninh các thiết kế đạt yêu cầu kiểm duyệt. Sai lầm này tốn không biết bao nhiêu thời gian và tiền bạc.”  Sau khi đã thiết kế và sản xuất xong ấn phẩm, chúng tôi được thông báo cơ quan kiểm duyệt không chấp thuận hình ảnh ngọn lửa trong logo. Thời gian và tiền bạc tuy uổng phí nhưng suy cho cùng đây là bài học không thể nào quên – “làm gì cũng phải xin giấy phép trước”. 

Sau nhiều năm làm việc tại WWF, Hoàng Thị Minh Hồng chuyển đến TP.HCM cùng chồng và con trai, sẵn sàng cho những thử thách mới. Câu chuyện không khác gì những năm trước ở Hà Nội: số tổ chức phi chính phủ đã hiếm, nói chi các tổ chức về môi trường. Với tính cách không chịu ngồi yên, chị nhận ra đây là cơ hội thử thách bản thân trong sứ mệnh nâng cao nhận thức về môi trường.

Như những ngày còn ở WWF, chị Hồng tiếp tục là con ong chăm chỉ trong cuộc chiến giảm nạn buôn bán và tiêu thụ động vật hoang dã bất hợp pháp tại Việt Nam. Năm 2017 CHANGE phát động chiến dịch “Nói không với ngà voi” nhằm thu hút sự chú ý của cộng đồng, giảm việc mua bán ngà voi và liên kết với các nhà làm luật để tăng các biện pháp cưỡng chế vi phạm. 

Chị chủ động liên lạc với tổ chức 350.org với một đề nghị. “Tôi tự giới thiệu về kinh nghiệm của mình, bày tỏ mong muốn hỗ trợ sự hiện diện và thông điệp của họ tại Việt Nam. Sau vài buổi nói chuyện, tôi được giao vai trò điều phối tại Việt Nam và sau đó là khu vực.” Chị mỉm cười tự hào. Phong trào ở cơ sở do thanh niên lãnh đạo sau vài năm có nhiều tiến bộ, chị có thời gian trau dồi kỹ năng để tập trung vào đam mê – thực hiện các chiến dịch sáng tạo, khuyến khích giới trẻ tham gia bảo vệ môi trường. 

Dù hoạt động hiệu quả, 350.org chỉ được xem như một Phong trào toàn cầu và không thể xin giấy phép chính thức. Không có tư cách pháp lý, khả năng gây quỹ và duy trì hoạt động của 350.org gần như là không thể. Điều này thúc đẩy sự ra đời và phát triển của CHANGE, cho tới ngày nay CHANGE và 350.org vẫn luôn giữ mối quan hệ hợp tác chặt chẽ. 

Sự ra đời của CHANGE

Sau nhiều tháng chuẩn bị và làm việc hết mình, CHANGE tổ chức thành công buổi tiệc gây quỹ hàng năm đầu tiên tháng 12 năm 2019. Với một tổ chức phi chính phủ nhỏ như CHANGE, tăng vốn lưu động là hoạt động sống còn nhưng cũng thách thức không kém. Dù tình hình năm vừa qua có nhiều tiến triển tích cực, chị Hồng vẫn luôn sẵn sàng cho những thử thách lớn trong năm 2020. 

Những năm tháng học hỏi, đúc kết kinh nghiệm không mêt mỏi của chị đã kết tinh trong CHANGE – tổ chức phi chính phủ vì môi trường Việt Nam của riêng chị. Được thành lập năm 2013, CHANGE là từ viết tắt của TRUNG TÂM HÀNH ĐỘNG VÀ LIÊN KẾT VÌ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN. Công việc của tổ chức tập trung vào ba lĩnh vực chính: biến đổi khí hậu, động vật hoang dã và phát triển bền vững. Trên tất cả, mục tiêu quan trọng nhất vẫn là “giáo dục cá nhân và vận động cộng đồng hành động để giảm tác động của con người lên những vấn đề môi trường nghiêm trọng.” Sau nhiều năm hoạt động vì môi trường, chị nhận ra rằng hành vi của mỗi cá nhân chính là gốc rễ tạo ra những thay đổi tích cực.

Trong những ngày đầu, chị phải nỗ lực rất nhiều để giữ CHANGE hoạt động. “Tôi gặp không ít khó khăn về tài chính, nhân lực, pháp lý và đánh mất niềm tin của một số đối tác.” Song song với việc củng cố lại cơ cấu nội bộ, chị chú trọng quan hệ hợp tác với những tổ chức khác. Theo chị đây là điều kiện tiên quyết cho thành công của mọi chiến dịch. Bên cạnh WildAid – đối tác không thể thiếu từ những ngày đầu, CHANGE cũng duy trì mối quan hệ chặt chẽ với 350.org và các tổ chức phi chính phủ địa phương như GreenID, Trung tâm phát triển cộng đồng LIN, Trung tâm truyền thông giáo dục cộng đồng (MEC) và trung tâm Luật pháp và Chính sách phát triển bền vững (LPSD).

Hàng năm, CHANGE phối hợp với 350.org tổ chức chiến dịch “Trại thủ lĩnh khí hậu” nâng cao nhận thức về môi trường ở các tỉnh thành trên khắp Việt Nam. Với chị, quan hệ hợp tác đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của CHANGE. 

CHANGE hiện có khoảng 20 nhân viên toàn thời gian, tất cả đều có chung mong muốn bảo vệ môi trường và động vật hoang dã. Giám đốc điều hành CHANGE – Thới Thị Châu Nhi trong suốt 7 năm qua vẫn luôn xem chị Hồng như một người chị lớn – người dẫn đường dày dặn kinh nghiệm. 

Như nhiều người khác, Nhi từng băn khoăn về tính hiệu quả của hành động cá nhân đối với các vấn đề lớn như môi trường. Tuy nhiên, làm việc với chị Hồng “đã giúp tôi nhận ra Hiệu ứng quả cầu tuyết và hiểu rằng thay đổi của nhiều cá nhân có thể tạo ra sự khác biệt.” Nhi đã không ít lần cùng chị Hồng đối diện với thử thách về kinh phí và nhân sự – những khó khăn không tránh khỏi của các tổ chức phi chính phủ quy mô nhỏ. Các nhà lãnh đạo phi lợi nhuận am hiểu địa phương như chị Hồng đã và đang tạo ra cơ hội cho người Việt trẻ như Nhi hiểu hơn về hoạt động xã hội, phát triển kỹ năng và tạo ra ảnh hưởng tích cực cho cộng đồng.

Năm 2018, chị Hồng được chọn vào vòng Khai mạc của Chương trình Obama Foundation Scholars Program, một chương trình dành cho các nhà lãnh đạo trẻ trên khắp thế giới. Theo đó, các thí sinh phải chứng minh tài năng và kiến thức thông qua việc hợp tác, giải quyết vấn đề sáng tạo và học hỏi kỹ năng từ thực tế. Với chị Hồng, được học hỏi từ các nhà lãnh đạo tài năng nhất thế giới tại một tổ chức danh giá như Đại học Columbia quả như “một giấc mơ thành sự thật”. 

COVID-19 và Nạn mua bán động vật hoang dã bất hợp pháp 

CHANGE luôn xem việc bảo vệ động vật hoang dã là ưu tiên hàng đầu. Trong bối cảnh COVID hoành hành cùng mối nghi ngờ đại dịch xuất phát từ một khu chợ động vật bất hợp pháp tại Vũ Hán, nạn buôn bán động vật hoang dã đang nhận được sự quan tâm đặc biệt của công chúng. 

Theo thống kê của National Geographic, Việt Nam không chỉ là một trong những thị trường tiêu thụ động vật hoang dã lớn nhất mà còn có tuyến vận chuyển ngà voi và vẩy tê tê sầm uất nhất thế giới. Dù chưa xác định được căn nguyên của COVID-19, có nhiều lý do để tin rằng việc tiêu thụ các sản phẩm từ tê tê là một trong những tác nhân ảnh hưởng đến sự lây lan của đại dịch. 

Một trong những chiến dịch đáng chú ý nhất của CHANGE sử dụng những bức tranh tường đầy màu sắc khắp thành phố Hồ Chí Minh. Không chỉ làm thay đổi diện mạo và cảnh quan của thành phố, những bức tranh tường còn thu hút sự chú ý rộng rãi của người đi đường về vai trò của Việt Nam trong việc bảo vệ động vật hoang dã. 

Chị Hồng cho biết “Ban đầu người dân rất sợ [vi-rút] và giảm hẳn nhu cầu tiêu thụ động vật hoang dã.” Với vai trò của Việt Nam, chính phủ, CHANGE và những tổ chức khác đã nhanh chóng hành động với thống nhất phải siết chặt luật pháp để giảm thiểu tối đa mối đe dọa đến các loài vật hoang dã. 

Vào ngày 27 tháng 3, CHANGE đã tổ chức một hội thảo trực tuyến với các chuyên gia y tế, luật pháp và truyền thông cùng đại diện của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Bộ NN & PTNT) bày tỏ quan ngại về tình trạng chưa siết chặt hành vi buôn bán và sử dụng bất hợp pháp sản phẩm từ động vật hoang dã.

Không ít nhà hoạt động môi trường xem đây là một tín hiệu đáng mừng. Tuy nhiên có lo ngại rằng động thái tích cực trên đang dần phai nhạt do những nỗ lực thành công của Việt Nam trong việc ngăn chặn sự lây lan của virus. Chị Hồng và các nhà hoạt động môi trường khác lo rằng mọi thứ sẽ trở lại tình trạng cũ một khi các biện pháp tự cách ly được nới lỏng và kinh tế mở cửa trở lại. Dự kiến trong vài tuần tới đây, Thủ tướng sẽ công bố chỉ thị và chính sách mới liên quan đến nạnn buôn bán động vật hoang dã bất hợp pháp. 

Theo Mark Ratcliff đại diện internews.org

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *